กฎหมายแรงงาน
ข้อห้ามแข่งขัน (Non-compete) เขียนยังไงไม่ให้ศาลสั่งลด
ข้อห้ามแข่งขันที่กำหนดระยะเวลาไม่มีที่สิ้นสุด หรือกว้างเกินความจำเป็น เสี่ยงถูกศาลแรงงานสั่งลดระยะเวลาหรือขอบเขตลง ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5 ซึ่งให้อำนาจศาลปรับข้อสัญญาที่สร้างภาระเกินสมควรแก่ลูกจ้าง เคยมีคดีที่ห้ามแข่งขันแบบไม่มีกำหนดเวลาถูกตัดสินให้เหลือผลบังคับเพียง 2 ปี
ทำไมศาลถึงสั่งลดข้อห้ามแข่งขันได้
พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5 ให้อำนาจศาลปรับลดข้อสัญญาที่จำกัดสิทธิเสรีภาพของฝ่ายที่มีอำนาจต่อรองน้อยกว่าเกินสมควร ศาลแรงงานกลางเคยวินิจฉัยว่าข้อห้ามแข่งขันที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาเป็นภาระที่มากเกินไป จึงสั่งให้มีผลบังคับได้เพียง 2 ปีนับแต่วันพ้นจากการเป็นลูกจ้าง
4 ปัจจัยที่ทำให้ข้อห้ามแข่งขันสมเหตุสมผล
ระยะเวลา
ยิ่งยาวยิ่งเสี่ยง — คดีที่ศาลแรงงานสั่งลดส่วนใหญ่มาจากการห้ามแบบไม่มีกำหนดเวลา ช่วงที่ใช้กันทั่วไปและศาลมักยอมรับคือ 6 เดือน – 2 ปี
ขอบเขตธุรกิจ
ต้องจำกัดเฉพาะธุรกิจที่แข่งขันโดยตรงกับนายจ้างจริง ไม่ใช่ห้ามทำงานในอุตสาหกรรมทั้งหมดอย่างกว้าง ๆ
พื้นที่บังคับใช้
ควรจำกัดพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ให้สอดคล้องกับพื้นที่ที่นายจ้างดำเนินธุรกิจจริง ไม่ใช่ห้ามทั่วประเทศโดยไม่มีเหตุผล
ตำแหน่งงาน
เหมาะกับตำแหน่งที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญจริง เช่น ผู้บริหาร ฝ่ายขาย R&D — ยิ่งตำแหน่งทั่วไป ยิ่งมีเหตุผลน้อยที่จะจำกัด
⚠️ กำหนดเกิน 2 ปี ไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้เลย แต่เสี่ยงถูกลด
ข้อสัญญาที่กำหนดระยะเวลาหรือขอบเขตเกินสมควรไม่ได้เป็นโมฆะทั้งฉบับ แต่ศาลมีอำนาจปรับลดให้เหลือเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี — ผลคือนายจ้างอาจได้ความคุ้มครองน้อยกว่าที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่แรก
คำถามที่พบบ่อย
ข้อห้ามแข่งขันแบบไม่มีกำหนดเวลาเขียนได้ไหม
เขียนได้แต่มีความเสี่ยงสูงมากที่จะถูกศาลสั่งลด เคยมีคำพิพากษาศาลแรงงานกลางที่ห้ามแข่งขันแบบไม่มีกำหนดเวลาถูกตัดสินให้มีผลบังคับได้เพียง 2 ปีนับแต่วันพ้นสภาพการจ้าง ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5
ห้ามแข่งขัน 2 ปี ใช้ได้กับพนักงานทุกตำแหน่งไหม
ทางปฏิบัติเหมาะกับตำแหน่งที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญของธุรกิจจริง เช่น ผู้บริหาร ฝ่ายขาย หรือ R&D หากใช้กับตำแหน่งทั่วไปที่ไม่มีเหตุผลรองรับ ศาลอาจพิจารณาว่าข้อสัญญาไม่สมเหตุสมผลและปรับลดหรือไม่บังคับใช้
มีค่าปรับ (penalty) แนบท้ายข้อห้ามแข่งขันได้ไหม
ได้ แต่จำนวนค่าปรับต้องสมเหตุสมผลกับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจริง ค่าปรับที่สูงเกินสัดส่วนอาจถูกศาลสั่งลดลงเช่นเดียวกับระยะเวลา
ทำไมศาลถึงมีอำนาจสั่งลดข้อสัญญาที่นายจ้างกับลูกจ้างตกลงกันเองแล้ว
เพราะกฎหมายมองว่าลูกจ้างมีอำนาจต่อรองน้อยกว่านายจ้างในการทำสัญญาจ้างงาน พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมจึงให้อำนาจศาลปรับข้อสัญญาที่สร้างภาระเกินสมควรแก่ฝ่ายที่มีอำนาจต่อรองน้อยกว่าให้เป็นธรรมมากขึ้น
เขียนข้อห้ามแข่งขันให้สมเหตุสมผลตั้งแต่ต้น
ระบบสัญญาจ้างงานของสัญญากำหนดช่วงระยะเวลาข้อห้ามแข่งขันให้อยู่ในกรอบที่ศาลมักยอมรับ ลดความเสี่ยงจากการเขียนข้อสัญญาที่ถูกปรับลดภายหลัง
สร้างสัญญาจ้างงานอ้างอิง: พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5 — บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี หากมีข้อสงสัยเฉพาะเจาะจงควรปรึกษาทนายความ